Birleşmiş Milletler Finansal Çöküş Tehlikesiyle Karşı Karşıya

BM Genel Sekreteri'nden Acil Finansman Uyarısı

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, üye ülkeleri aidatlarını ödemeye çağırarak örgütün iflas riskiyle karşı karşıya olduğunu ve Temmuz ayında nakit sıkıntısı yaşayabileceğini açıkladı. Guterres, Cuma günü ülkelere gönderdiği mektupta bu durumu 'yaklaşan finansal çöküş' olarak nitelendirdi.

Kronik Bütçe Sorunları ve Borçlar

Genel Sekreter'in açıklamalarına göre, BM kronik bütçe sorunları yaşıyor. Bazı üye devletler zorunlu katkı paylarını tam olarak ödemezken, bazıları da zamanında ödeme yapmıyor. Bu durum, örgütü personel alımını dondurmak ve kesintilere gitmek zorunda bırakıyor. 2025 yılı, 1.6 milyar dolarlık ödenmemiş katkı payı ile kapandı. Bu rakam, 2024 yılındaki tutarın iki katından fazla.

Guterres mektubunda, "Mevcut gidişat sürdürülemez. Bu durum, örgütü yapısal finansal riske maruz bırakıyor" ifadelerini kullandı.

ABD'nin Katkı Paylarındaki Değişiklikler

Uyarı, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin son aylarda bazı BM ajanslarına yaptığı fonlamayı azaltması ve bazı zorunlu katkıları reddetmesi veya geciktirmesiyle aynı döneme denk geliyor. Trump, sıklıkla BM'nin önemini sorguladı ve önceliklerini eleştirdi. Trump yönetiminin 'Amerika Önce' politikaları kapsamında BM ajanslarının bütçelerinde yapılan derin kesintilere atıfta bulunan Guterres, 'kalkınma ve insani yardımlardaki toptan kesintileri' de eleştirdi.

Güvenlik Konseyi'nde Tıkanıklık ve Yeni Girişimler

Öte yandan, Güvenlik Konseyi'nde veto yetkisine sahip daimi üyeler ABD, Rusya ve Çin arasındaki gerilimler, örgütün en üst karar alma organını felç etmiş durumda. Bu ay içinde Trump'ın başlattığı ve eleştirmenler tarafından BM'ye rakip olması amaçlanmakla suçlanan 'Barış Kurulu' girişimi de uluslararası diplomasideki gerilimleri artıran bir diğer unsur olarak öne çıkıyor. Küresel iş birliğindeki zorluklar, büyük ekonomilerdeki liderlik değişimleriyle birlikte daha karmaşık bir hal alıyor.

"Kafkaesk Bir Döngü" ve Acil Çağrı

BM aynı zamanda, harcanmayan fonlar için üye devletlere geri ödeme yapma zorunluluğuyla da karşı karşıya. Guterres'in sözcülerinden Farhan Haq, bir basın toplantısında bu ilişkili soruna dikkat çekti. Genel Sekreter mektubunda bu durumu, "Var olmayan nakit parayı geri vermemiz beklenen Kafkaesk bir döngüde sıkıştık" sözleriyle tanımladı.

Guterres, "Pratik gerçeklik çarpıcı: Tahsilatlar köklü bir şekilde iyileşmezse, Aralık ayında onaylanan 2026 program bütçesini tam olarak uygulayamayız" dedi ve ekledi: "Daha da kötüsü, tarihsel eğilimlere dayanarak, normal bütçe nakitleri Temmuz ayına kadar tükenebilir."

2026 sonunda görevinden ayrılacak olan Guterres, bu ay son yıllık konuşmasını yaparak önceliklerini açıklamış ve dünyanın 'kendini sabote eden jeopolitik bölünmeler ve uluslararası hukukun pervasız ihlalleri' ile parçalandığını ifade etmişti.