Gates ve OpenAI Afrika'da Yapay Zeka ile Sağlığa Odaklanıyor

Haber dünyaya yayılmadan önce, sahada sessiz sedasız ilerleyen bir proje var aslında. Bill ve Melinda Gates Vakfı, OpenAI'le el ele vererek Afrika'daki sağlık sistemlerinde yapay zeka uygulamalarını deniyor. Neden mi? Cevap oldukça basit: kıtadaki kaynak kısıtları, yenilikçi çözümleri neredeyse zorunlu kılıyor.

Düşünün ki, binlerce kişiye tek bir doktor düşen bölgeler var. Teşhis koymak için gerekli ekipmanlar ya yok ya da ulaşılamaz durumda. İşte tam da bu noktada yapay zeka, özellikle doğal dil işleme (NLP) teknolojileri, bir can simidi gibi ortaya çıkıyor. Gates Vakfı'nın saha deneyimi ile OpenAI'in dil modellerini birleştiren bu girişim, belki de geleneksel yaklaşımları altüst edecek.

Sahada Neler Oluyor?

Projenin detayları tam olarak açıklanmadı henüz, ancak sektörden sızan bilgilere bakılırsa, iki ana odak noktası var. Birincisi, yerel dillerde hasta-doktor iletişimini kolaylaştırmak. Afrika'da yüzlerce dil konuşulduğunu hesaba katarsak, bu hiç de küçümsenecek bir mesele değil. İkincisi ise tıbbi kayıtların otomatik analizi. Dijitalleşmenin sınırlı olduğu bölgelerde, kağıt üzerindeki bilgileri anlamlandırmak aylar alabiliyor.

Peki GPT-4 gibi bir model bunun neresinde? Aslında her yerinde. Model, İngilizce dışındaki dillerde de giderek daha iyi performans gösteriyor. Swahili veya Yoruba gibi dillerde basit tıbbi soruları yanıtlayabilmek, sahra altı Afrika'da bir devrim yaratabilir. Tabii işin bir de pratik kısmı var: internet bağlantısının zayıf olduğu yerlerde bu sistemler nasıl çalışacak? Muhtemelen vakıf, çevrimdışı çalışabilen hafif modeller üzerinde kafa yoruyordur.

Gerçek Zorluklar, Gerçek Çözümler

Batı'da geliştirilen bir yapay zeka modelini Afrika bağlamına uyarlamak, sadece dil çevirisinden ibaret değil. Kültürel referanslar, yerel hastalıklar, beslenme alışkanlıkları... Tüm bu faktörler modelin eğitim verilerine dahil edilmeli. Dikkat çekici olan şu ki, Gates Vakfı bu konuda epey tecrübeli. On yıllardır bölgede çalışıyorlar ve hangi çözümlerin işe yarayıp yaramadığını biliyorlar.

Bir örnek verelim: sıtma teşhisi. Geleneksel yöntemler mikroskop altında kan örneği incelemeyi gerektiriyor. Oysa akıllı telefon kamerasıyla çekilen bir görüntüyü analiz eden bir yapay zeka, eğitimli bir teknisyenin varlığına ihtiyaç duymadan sonuç verebilir. OpenAI'in görsel yorumlama yetenekleri burada devreye giriyor. Ancak soru şu: bu tür uygulamalar ne zaman yaygınlaşacak?

Test aşamasındaki pilot projelerin, önümüzdeki 12-18 ay içinde somut sonuçlarını görmeye başlayabiliriz. Özellikle Kenya, Nijerya ve Güney Afrika gibi dijital altyapısı nispeten daha gelişmiş ülkelerde başlayan denemeler, başarılı olursa komşu bölgelere yayılacak.

Ancak herkes bu işbirliğine aynı iyimserlikle bakmıyor. Bazı eleştirmenler, dışarıdan dayatılan teknolojik çözümlerin sürdürülebilir olmadığını savunuyor. Yerel ekiplerin eğitilmesi, sistemlerin uzun vadede bakımı... Bunlar projenin şu anda cevaplamadığı sorular. Gates Vakfı'nın geçmişteki bazı girişimlerinin beklentileri tam karşılayamadığını da unutmamak lazım.

Öte yandan, potansiyel inanılmaz. Doğru yönetildiği takdirde, bu işbirliği sadece Afrika için değil, dünyanın diğer kaynak kısıtlı bölgeleri için de bir model oluşturabilir. Tıpkı cep telefonlarının sabit hat altyapısını atlayarak kıtaya iletişim getirmesi gibi, yapay zeka da geleneksel sağlık altyapısındaki boşlukları atlayabilir.

Son bir düşünce: teknoloji genellikle 'oyuncak' olarak görülür. Ancak Afrika'daki bu testler, yapay zekanın bir lüks değil, temel bir ihtiyaç haline gelebileceğini gösteriyor. Gates ve OpenAI'in burada öğrenecekleri, belki de San Francisco'daki ofislerde bulamayacakları kadar değerli olacak. İnsan hayatına dokunan teknoloji, en anlamlısı değil midir zaten?